Inperialismoa

 Inperialismoa: (1890-1914)

Kausak eta justifikazioak

Kaixo ikasle maiteok!

Gaur joko bat proposatu nahi dizuet.

• Joko honetan, sailkatuko ditugu kartulinetan ditugun esaldi batzuk kausa edo justifikazio bat bezala.

Baina zeren kausa edo justifikazioa?

Inperialismoko kausak eta justifikazioak

Gogoratu "Bake Armatua" izeneko garaia 1890tik 1914ra arteko garaiari deitu diotela historiagileek. Garai horretan bertan, Inperialismoa gertatu zen: Afrikan lehenago eta Asian geroago. 

Horregatik, historiagileek erlazionatzen dute Bake Armatua, Inperialismoa eta I. Mundu Gerra. Baina...nola gertatu ziren gauzak? Zeintzuk ziren Inperialismoa egiteko arrazoiak?

Desordenean irakurriko ditugu esaldi hauek eta ordenatuko ditugu kausa edo juestifikazio moduan. Kausa bat izango da "Inperialismoa zergatik edo zertarako egin zen" erantzuten duen baieztapena. Eta justifikazioa da modu bat "ondo geratzeko", "irudia garbitzeko" edo krudela zena "onargarria" bihurtzeko.

1. Herrialde "natiboak" basatiak dira. Batzuk ez dituzte arropa egokiak erabiltzen, oinutsik joaten dira oihanetan ehiza egiten. Batzuek jainko anitzak dituzte (politeistak dira!). Gure kultura eta erlijioa eman behar dizkiegu beraiek zoriontsu izateko. Herri hauek "zibilizatzea" da gure patua. Mendebaldea, hobea.

2. Garaiko potentziok (batez ere Britania Handia eta Frantzia, baina Alemania, Italia, Belgika ere) boterea ezarri nahi dugu eta gure botere militarra adierazita. Besteen beldurra gure alde jarriko dugu. Baina gure artean borrokatzen ari garenez, ados jarri behar dugu 1885ko Berlingo Konferentzian.

3. Mundua ondo kudeatu behar da. Herrialde batzuek ez dakite bere etorkizuna kudeatzen. Botere desberdinen oreka lortzeko, batu gara 1885ko Berlingo Konferentzian ordena eta bakea berreskuratzeko.

4. Kolonizatutako herrialdeetan aberastasun asko dago, baliabide naturalak. Hango biztanleek ez dakite uztiatzen eta debalde galtzen dira aberastasunak, horregatik guk (kolonizatzaileok) hartu behar ditugu baliabide eta ondasun horiek, libre direlako, ez direlako inorenak. Gure "eginbeharra" da hara joatea eta erabiltzea.

5. Europan jende gehiegi gara, iraultza demografikoa izan dugu XIX. mende honetan zehar. Beraz, migratu behar dute bizimodu hobea bilatzeko. Hala, Irlandarrak Estatu Batuetara joango dira, euskaldun asko "A hacer las Américas" joango dira, etabar etabar...

6. Koloniak oso onak dira lehengaiak ekoizten, lehenengo sektorean. Klima hobea dute lurreko lanetan espezializatzeko. Han ekoiztuko da eta Europan eraldatuko ditugu produktuak teknologia eta industria erabiliz. Afrikarrek eta Asiakoek ez dute industriarik. Haiek hobeto egiten dute nekazaritza: Abantaila konparatiboa dute horretan.

7. Asiako herrialde batzuetan industria jaioberriak daude, adibidez, Indian ohialak ekoizteko tailerrak hasiak dira. Baina Britania Handiko merkatariek ez ditugu onartzen eta ez dugu baimenduko Indiako lantegi horien garapena. Interesgarriagoa da Britania Handiko India Ingalaterrako oihalak saltzeko merkatu bat bihurtzea. Kolonia menderatuta egon behar da metropoliarekiko.

8. Afrikan eta Asian langile-nekazarien soldata oso baxuak ezarriko ditugu herrialde inperialistek, metropoliek. monopolioak/oligopolioak -edota monopsonioak/oligopsonioak- garenez...) Horrela izanda, geure merkataritzarako oso errentagarria izango da kolonialismoa, eta gure herrialdeko hiritarrak poz pozik egongo dira (Batez ere inbertsoreak). Pena 1885ean esklabotza debekatu genuela...! Hala ere, esklabu ohiek beraien besoen indarra baina ez dute merkatuan eskaintzeko, eskulan-merkea dira guretzat, azken finean.

9. Afrikako biztanleek sineskeriak dituzte. Erlijio ona eta bakarra irakatzi behar diegu beraien salbazioa lortzeko. Ebanjelizazioa bultzatzera etorri gara.

10. Afrikako biztanleak atzeratuta daude, ez dira europearrak bezain pertsona moralak, onak, intelektualak. Guk erakutsiko diegu nolakoak izan behar diren. 

11. Darwinismo soziala honela esaten du: Animalien espezieetan gertatzen den moduan indartsuenak aterako dira garaileak inperialismoaren "gerra" honetan. Zuriak hobeak, garatuagoak, inteligenteagoak gara. Horregatik menderatu dugu mundua eta honela izan behar da.

12. Bigarren industrializazioak bultzakada handia izan zuen 1850-n Britania Handian; eta geroago zabaldu zen Europa osora. Merkatuak zabaldu nahi ditugu gure etekinak maximizatzeko. Eta gure eskualdatutako produktuak salduko ditugu kolonia berrietan.

Angelina Grimke

 ANGELINA GRIMKE

XIX. mendean gaude. 1830ko hamarkadan. Angelina Grimke Hegoaldeko Karolinan bizi ziren lurjabeen alaba zen. Gurasoek lurretan lan egiteko esklaboak zituzten, morroi. Oso gazteak zirela, Angelina eta bere ahizpa, laster ikusi zuten esklaboen bizitza eta egoera gogorra, jazanezina. Familiaren borondate eta ohituren kontra "abolizionistak" bihurtu ziren. Esklabotzaren aurkako jarrera aktiboa hartu zuten.

Angelina hitzaldiak ematen hasi zen. Oso ondo hitz egiten zuen, nahiz eta garaiko neskak eskolara urte gutxi joaten ziren. Angelinaren lagunak, bera bezala, abolizionistak ziren eta esklabotzaren deuseztapena lortu nahi zuten. Hala ere, ez zuten ontzat jotzen Angelinaren jarrera, pulikoki hitzaldiak ematen zuela morroitzaren kontra. Angelinari maiz esaten zioten, baita Theodore Weld-ek ere - geroago bere senarra izango zenak- uste zutela bere jarrera ez zela ona abolizionismoa lortzeko. Angelinak berak, haserre, erantzuten zien zergatik ez zuen hitz egin behar. Lagunen erantzuna beti berbera zen:

"Askok uste dute emakumeak ez zaretela gizonezkoak bezala. Ez daukazuela gizonen gaitasuna pentsatzeko, esaten dute. Beraz, haien aburuz, zuek ez zarete sujetu moralak, ezin duzue gizonen maila moral berean jarri, edo harroputzkeriatzat joko dute eta gure helburuaren kontra jarriko dira. Hala, zu bazara abolizionismoaren alde hitzaldia ematen duzuna, ez da joango gure proiektuaren kontra, Angelina? Ez du piztuko gizon askoren haserre bikoitza?"

Eta ez ziren okertzen gauza batean: Angelinaren hitzaldiek gizon zuri askoren haserrea piztu zuten. Ingalaterra Berriko (Estatu Batuetan) elkarte kristau batek gutun pastorala publikatu zuen egoera "deseroso" hori salatzeko. Hauek izan ziren gutun horretako hitz literalak: "Emakumea boteretsua da gizonen aginduen mende dagoelako".

Angelina Grimke (1838)

Baina Grimke, kristaua bera ere, hitzaldiak ematen jarraitu zuen; eta bere ahizparekin batera, idazten eta batzarrak egiten jarraitu zuen. Bere idazkietako hitzetan irakur daiteke fedean indarra aurkitzen zuela besteek mespretxua adierazten ziotenean.

1839an, Emakume Abolizionisten Batzar Nazionala antolatzen ari zela Filadelphian, zuri eta beltz askoren aurrean hitz egin zuen Angelinak. Batzar horretan, bera hitz egiten ari zen bitartean, kanpoan jendetza bildu zen eta harrikadak bota zituzten eraikinaren kontra, zarata eginez eta ohiuka. Barruko publikoa hunkituta geratu zen eta beldurra zabaldu zen. Hala ere, Angelinak hitz egiten jarraitu zuen. Garai horretan emakumeek ez zuten bozkatzeko eskubiderik. (Ez zen lortu 1848ra arte). Horregatik esan zuen honako hau:

"Gizonak, neba, arrebak, gurasook: 

Zer etorri zarete ikustera? Bakarrik etorri zarete kuriositatez edo sentitzen duzue bihotzeko gupida esklabuaren tormentua ikusten duzuenean?

Hegoaldeko hiritarra naizen ehinean, nire beharra da gau honetan altxatzea eta testigantza ematea esklabotzaren kontra. Deskribaezinak dira esklabuen sufrimenduak. (...)"

Momentu horretan harriak eta oihuak entzuten zituzten han bilduek eraikin horren lehioetan.

"Zer da jendetza horren sarata? Ba al da, agian, lehio guztiak apurtzean lortuko dutela arazoia beraien alde jartzea? Kanpoan dagoen jendearen kopurua handia izateak probatzen du abolizionistak okertzen ari garela? Probatzen dute harri horiek esklabotza erabunde birtuteduna dela?

(...) Zer egiten dugu? Galdetzen didate askotan. Hona hemen egin behar duguna:

Philadelphiako emakumeok, guk ezin dugu bozkatu, egia da! Baina idatzi ahal dugu "eskaerak" Kongresuan dauden gizonek entzuteko: Legeetan indargabetu behar dute esklabotza! Eskariak egin, bidali, maitasunak gidaturik esan iezaiezue Kongresuko legegizonei esklabotasuna ez dela zilegia! Indargabetzeko"

Angelina Grimké

(Esklabotzaren aurkako Hitzaldia. 

1838an. Moldaturik)

Esklabotza Estatu Batuetan ez zen indargabetu 1863-ra arte. Angelina eta hainbat gizon-emakumei esker lortu zen legeetan onartzea jende askoren bihotzetan zegoen behar etikoa.

Aurkezpena

 AURKEZPENA

Koronavirusaren garaian, argazki honetan bakarrik kenduko dut maskarilla!!

HEMEN DUZUE BLOG-AREN AURKEZPENA. Esteka klikatu eta bideoa ikusi.

KAIXO IKASLE MAITIAK!!

Hemen nauzue, aurten zuen irakaslea.

Itziar Villanueva Etxeberria naiz.

Ikasturte honetan, Ekonomia (4DBH) Historia (1Batx) eta Psikologia (2Batx) emango ditut.

Ikusten duzuenez, giza zientzietan oinarritzen diren irakasgaiak.

Eta...Nor naiz ni?

Giza eskubideen defendatzailea! Nirekin izan nahi duzue?

Ekonomiak historia bultzatzen du. Eta bizitzaren antolamenduaz arduratzen da. Kontsumoa, politika, enpresak, familiak, Estatua, zergak, iruzurkeria, paradisu fiskalak, pentsioak, akzioak...horri buruz ikasiko dugu aurten.

Historiak orainaldia markatzen du. Eta historiarik gabe, etorkizunik ez. Historia funtsezkoa da mundu garaikideko norabidea ulertzeko. Zergatik erretzen ari dira Amazonia edo Estatu batuetako lur asko? Zergatik "Black lives matter"? Zergatik daude gatazkak Afganistanen edo Pakistanen? Zergatik Lesbos irlan errefugiatuak daude? Zergatik arrazakeria, aberastasuna, munduko pobrezia? Zergatik Bielorrusian jendearen haserrea eta mobilizazioak? Zer gertatzen ari da covid19ko krisian beste kontinenteetan? Historian duzue erantzuna.

Psikologia...zer gara gu, arrazoia edo emozioa? Zer da inportanteena...pentsatzen duguna edo sentitzen duguna? Nork du lehentasuna gure bizitzetan, batak ala besteak? Zientziak ba al daki gizakia zer den? Hormonak, isuri kimikoak edo etika, morala, ...ideiak?

Nire wp-eko profilean, hauxe dago idatzita: "Nada de lo humano me es ajeno". Beraz; niretzat ez dago gizakiongan arrotza den ezer. Gauza guzti hauetan interesa daukat: MUNDUA, EKONOMIA, ADIMENA. Eta zuekin batera, ikasten jarraituko dut!